محسن توحیدیان ▪️
هلیکوپتری که بر فراز سد کرج معلق مانده است، یادگار آلبرت لاموریس، فیلمساز فرانسوی است. او در سال ۱۳۴۹، هنگامی که ۴۸ساله بود، بههمراه پسرش پاسکال به ایران آمد تا فیلم مستندی دربارهی ایران آن دوره بسازد. محمدرضا شاه، ژیلبر شوما، خلبان مخصوصش را برای فیلمبرداری از درون هلیکوپتر با او همراه کرد. فیلم که آماده شد، شاه ایران را خوش نیامد چرا که لاموریس در فیلمش اشارهای به مدرنیتهی ایرانی نکرده بود. او از لاموریس خواست صحنههایی از سازههای مدرن ایران هم به فیلمش اضافه کند. لاموریس چنین کرد و در روز ۱۲ خرداد، هنگام فیلمبرداری از سد کرج، هلیکوپترش به کابلهای مخصوص تمرین تکاوران برخورد کرد و در آب افتاد. پاسکال جان سالم بهدر برد اما آلبرت و خلبان کشته شدند. آلبرت لاموریس مبدع فیلمبرداری با هلیکوپتر بود و جانش را بر سر این ابداع گذاشت. او پیش از سفر به ایران خواب دیده بود که در دریای خزر غرق میشود.
آنچه از آلبرت لامویس در ایران بهجا ماند، مستند کمنظیر «باد صبا»ست. فیلم او طبیعت، مردم و بناهای تاریخی فرهنگی ایران را با روایتی شناور و دلنشین به تصویر میکشد. روایتی شاعرانه که سرشار از نوآوری در تکنیک و ساختار است. راوی فیلم لاموریس، باد صباست. بادی که مخاطب را از زمین برمیدارد و سراسر ایران را در مینوردد تا در کالبد هر جنبندهای نسیم عشق بدمد.
لاموریس پیش از باد صبا، فیلم کوتاه «بادکنک قرمز» (۱۹۵۶) را ساخت. فیلم ۳۴دقیقهای او پسربچهای را نشان میدهد که روزی بادکنک هلیومی قرمزی پیدا میکند. بادکنکی که ذهن و احساس دارد و هرجا پسرک میرود او را دنبال میکند. نقش پسرک را پاسکال بازی میکند. بسیاری از مکانهای فیلم که یادآور سالهای جنگ در پاریس است امروز ناپدید شدهاند. بادکنک قرمز رنگپردازی غمانگیزی دارد که در تضاد با رنگ قرمز و پس از آن آبی بادکنکهاست. برایان گیبسون مینویسد:
«فرانسهی پس از اشغال شادمان است که خون و مرگ جنگ آدولف هیتلر را یک دهه پیش از آن از یاد برده است و این را میتوان در تلاش بازیگوشانهی مردم برای گرفتن بادکنک قرمز دید. در یک سکانس فوقالعاده، نور در کوچهها جریان مییابد، در حالی که کفشهای کودکان روی سنگفرشها به صدا در میآیند. بادکنک میان دیوارها پرسه میزند و پاسکال سر در پی حیوان شناورش دارد. پس از آن بادکنک پاسکال را برمیدارد و او را از این زندگی خشک و خشن آزاد میکند.»
بادکنک قرمز سادهترین روایتها را با خلاقیتی تماشایی میسازد و چهرهای شگفتانگیز از بیگناهی را به تماشاگر میدهد. فیلم، جایزهی نخل طلای کن برای بهترین فیلم کوتاه و جایزهی اسکار بهترین فیلمنامهی اورجینال را از آن خود کرد.
مستند «باد صبا» را از اینجا دانلود کنید.
